Денес е поцрн ден од вчера.
Црно затоа што не е ден на жалост, а жалоста има тенденција да притиска посилно во обичните денови кога не се жали – затоа што играта мора да се игра.
Црно затоа што ќе се лажеме дека детето со пиштол не е наше дете, дека никогаш не можело да биде наше дете. Бидејќи доколку малолетниот К.К. психопат – тој е роден така, немаме врска ние со тоа. Ова е веќе ментално отстапување на личноста – можеше кога било да му удри во главата, но тој сега се налути. Но, не можеме да направиме ништо за тоа. Фатум. Стихија. Нешто како земјотрес. Важно е дека ние не сме виновни за ништо.
И таткото на К. сигурно е луд. Не изгледаше лудо, работеше како лекар. Но, сигурно има нешто ненормално штом се случи ова. Неподносливо е да се мисли дека тој е само просечен родител како нас, кој навистина не ги разбира проблемите на децата во наше време, па прави некои грешки во своето поимање на ситуацијата. Неподносливо е да се размислува – затоа што, што ако е така? Па, како се случи ова?
Можеби се може така да се протолкува со длабока психопатологија. И ќе го толкуваме на крајот токму така. Но, би било многу опасно да се игнорира следново:
К. е наше дете. Децата кои фрлаа навреди по него затоа што е социјално незгоден, бубалица кој пелтечи – тие се наши деца. Децата кои вртеа глава и се правеа дека не го гледаат – тие се наши деца. Децата кои дојдоа да му помогнат се наши деца. Да ги имаше повеќе овие вториве – можеби К. сè уште ќе сонуваше за астрофизика и врсниците што ги уби ќе се вратеа дома од училиште. Можеби не. Не можам да тврдам.
Но… Децата кои денес на интернет пишуваат дека К. е царот се наши деца. Децата кои денес се исплашени и тажни се наши деца. Децата кои се лути денес се наши деца.
Не знаеме ништо за нашите деца. Повторете како мантра, тоа е лековито: Не знам ништо за моето дете.
Ако сè уште верувате дека „најдобро го познавате вашето дете“ – со тој став потврдувате колку сте безумни за концептот. Не можете да разберете колку е тешко за воспитувач да ги слуша оние што „најдобро го познаваат своето дете“. Бидејќи тој го гледа вашето дете во различен социјален контекст за кој вие, извинете што ги навредувам вашите родителски чувства – немате поим.
И немаш поим затоа што децата не ти кажуваат ни десетина од тоа низ што поминуваат. И нема врска со љубовта. Тие немаат капацитет да ви објаснат низ што минуваат, во социјален контекст каде насилството е целосно нормализирано.
И не, не биди доволно глупав да го мислиш тоа – така беше кога растев. Само верувај ми е неспоредливо. За жал, долго време се занимавав со тоа. Тоа е неспоредливо. Вашите искуства од детството и тинејџерските години не се ништо, небитни се. Заборавете ги. Тоа нема да ви помогне да разберете кое е вашето дете или во каква средина живее кога ќе излезе од дома.
Добро запомнете го следново. Вашето дете зазема една од четирите можни улоги во општествениот систем на училиштето: жртва, насилник, помошник, набљудувач.
Нема пета. Не се преправајте дека постои.
Првото прашање што си го поставувате е – во која група припаѓа моето дете? Незнаеш? Ве советувам да дознаете што е можно поскоро.
Еве, да не зборувам за џабе, имам три деца.
Првото дете е набљудувач.
Второто дете е жртва.
Трето дете – помошник.
Тие три претходни редови – тоа е кратка приказна за паметен толкувач. Третото дете ја видело постарата сестра како жртва. Затоа денес е помошник. Да не се случеше тоа искуство – можеби ќе беше и набљудувач. Можеби и јас не би го напишала ова.
Прво, дознајте кое е вашето дете.
Значи мантрата. Повторувајте си додека не разберете: „Не знам ништо за моето дете“.
И тоа ќе биде добар почеток за да дознаете.
Разговарајте со вашите деца секој ден. Никој не ти го кажува тоа точно. СЕКОЈ ДЕН. Секој ден треба да зборуваат за тоа што им се случило тој ден. Толку насочено – што се случило, како се чувствувале за тоа. Тоа е дел од она што не го разбирате – фреквенцијата. Затоа што нивното време, времето на нивната генерација, тече со поинакво темпо, неверојатно брзо. Она што ние на нивна возраст го собравме од впечатоци за еден месец, тие го собираат за еден ден. Научете ги да ви го вадат сето тоа, секој ден. Ќе ве исцрпи, но верувајте дека е потребно. Активно слушајте, поставувајте прашања. Не секој втор или секој трет ден. Секој ден. Секој ден.
Затоа што за три месеци невнимание изгубивте дете. Не за три години. За три месеци.
И верувајте ми – психолозите учат за ова како и вие, во лет. Денес тие се како стоматолози на бојното поле. Оние, меѓу нив, кои не го разбираат ова – не се добар избор да му помогнете на вашето дете. Ако на вашето дете му е потребна стручна психолошка помош – најдете му психолог кој е доволно паметен да знае колку не знае. Таков човек може да биде од помош, бидејќи алармите му се вклучени и мозокот му работи. Другите – кои веруваат во научените вистини – не се ефективни во овој контекст.
Разберете дека вашите деца никогаш не се сами. Сите се постојано во својот паметен телефон. Значи, ако вашето дете е жртва – тој е таков дури и кога седи со вас во дневната соба или е во некое друштво. Ако вашето дете е насилник – истото важи и за него. Можеби тој понижува некого додека вие мешате салата во кујната. Ако вашето дете е набљудувач – го чита, го зема и избира да го игнорира. Од сите улоги – верувајте ми повторно – само помошникот ќе ви каже што се случува. Затоа што помошникот е лут – и ќе излезе од него. Ќе речат – не ми се верува, каков кретен, правел ова, правел она, напишал ова, напишал она… проблемот е што има малку помошници. Тие се најмалата група. Затоа не знаеме што се случува.
Зошто ги има малку? Затоа што таа улога во општеството е најдевалвирана. Ги учиме децата да бидат набљудувачи и да се грижат за својата работа, затоа што повеќето од нас така минуваат низ животот. Помошниците се будали кои се мешаат. А сепак – сè зависи од нив. Да ги имаше повеќе во општествениот систем на ОУ „Владислав Рибникар“ – ова можеби немаше да се случи. Тоа е заебана мисла, и опасна, бидејќи можеби тогаш зависи од нас.
Решението за нормализирање на општеството лежи во подигањето помошници. Помошник води со пример. Да не се лажеме – понекогаш треба да бидете помошник и да му дадете пример на вашето дете. Мора да бидете прибежиште за некој што има потреба. Не можете секогаш да се грижите за сопствената работа.
Мора активно да креирате содржина што ќе изгради вредности кај вашите деца. Затоа што денес под сликата на К.К., децата оставаат имиња на стрелци од домашни серии. Ликови кои живеат од продажба на дрога, но животот не ги казнува поради тоа. Не мора да го цензурирате, само треба да ги научите дека сето тоа е големо срање, бидејќи таква содржина не заслужува подобар опис. Научете ги вашите деца дека таквата содржина ја промовираат кукавици. Затоа што тоа е единствената прифатлива квалификација за луѓето кои стојат зад тие содржини. Социјални опортунисти – затоа кукавици. Нема храброст кај дилерите на дрога и стрелците во движење. Конкретно, нема храброст или интегритет во продукцијата на содржина што ги претставува таквите ликови како носители на наративот, оние кои го водат заплетот и се главни, со кои треба да се поистоветиме. Храброста е нешто друго. Научете ги што е.
Ова значи дека треба да креирате паралелна конкурентна содржина. Тоа ќе бара ваше сериозно размислување и креативност. Ќе бара твоја жртва – затоа што ќе се откажете од она што ве интересира или ќе се откажете од одморот. Верувајте ми, ќе се исплати. И верувајте дека тоа мора да бидете вие, никој друг не може да го направи тоа.
Тоа зависи од вас. Седиме со децата и гледаме некој стар филм со вистински, полнокрвни херои и борци за правда. Гледаме стотина такви филмови. Ние им ја покажуваме разликата секој пат.
Секоја филмска вечер да ја завршиме со лекција од мустаќиот на Бањац Ниџа, кој е меѓу оние кои ги формираа моите вредности.
Штркови, тоа се луѓе, а тоа се контејнери. Научете да ги разликувате.
Друго можеш да правиш со деца, не знам, не сум во твоја кожа.
Но, направете сè за вашите деца да не завршат како контејнери. Да не ги натераме сите да бидат лекари, адвокати, спортисти, бизнисмени, готвачи, актери, автомеханичари, јутјубери, модели, свештеници, стоматолози, ветеринари. Тоа не е ваша задача.
Нека бидат луѓе. Не контејнери. Тоа ви е доволна задача, не се оптоварувајте со други задачи во животот. Доволно е да направиш за да можеш мирно да одиш таму каде што сите одиме.
Затоа што денес тоа е подвиг, а не нешто што се зема здраво за готово.
Ајде храбро да продолжиме, вториот ден потоа.
Пишува: Моња Јовиќ за блогот на Миленко Јерговиќ
