Иако државата нема официјална евиденција за малолетничката употреба на дроги, податоците од невладиниот сектор укажуваат на алармантен пораст. Според ХЕРА, во 2024 година психосоцијална поддршка побарале 121 младо лице, а до септември 2025 – 63 адолесценти. Најчести супстанции се лепила, бронза, канабис и опијати, а се забележува и пораст на употребата на кокаин, амфетамини и екстази кај средношколците.
„Од нашата советувалишна работа гледаме пораст на употребата на кокаин и стимулативни дроги кај младите, особено кај оние од пониска социјална класа. Овој тренд е присутен секаде во светот, но станува сè поочигледен и кај нас,“ вели Весна Матевска, програмска раководителка во ХЕРА.
Системот нема регистар, институциите не споделуваат податоци, а реалната бројка на зависни деца останува непозната.
Институционален молк и неусогласени податоци
Обидите да се добијат официјални информации од МВР, центрите за социјални работи и здравствените установи завршуваат без резултат. Повеќето центри одговараат дека не третирале малолетни лица, а Клиниката за токсикологија тврди дека прима само возрасни пациенти – што не е во целост точно, бидејќи дел од адолесцентите над 14 години се третираат таму.
Недостигот на унифицирани протоколи и слаба координација меѓу институциите го прават проблемот „невидлив“ за системот.
Извештаите на Народниот правобранител: систем во распад
Според анализата на Народниот правобранител, во периодот јануари 2023 – јуни 2024 се евидентирани само 50 деца кои користеле психотропни супстанции, најмногу во Скопје и Тетово. Повеќе од 90% од случаите се пријавени од МВР, што покажува реактивен, а не превентивен пристап.
Само три центри за социјална работа спроведуваат рехабилитациони активности, а здравствените установи немаат обучен кадар ниту посебни протоколи за третман на зависни деца.
Нема специјализирани програми, нема долгорочна рехабилитација, а најмладите корисници остануваат без системска грижа.
Европските податоци потврдуваат раст
Истражувањето ЕСПАД, спроведено во 1999, 2008, 2015 и 2019 година, покажува дека употребата на канабис меѓу учениците од 15–16 години постепено расте и во Македонија. Иако бројките се под европскиот просек, тенденцијата на зголемување е јасна, а новата студија од 2024 година сè уште не е јавно достапна.
Проблемот е глобален, но државниот одговор останува локално нефункционален.
Потреба од интегриран пристап и итни мерки
Државниот советник при Народниот правобранител, м-р Васка Бајрамовска-Мустафа, предупредува дека системот за превенција и третман на деца кои користат дроги е сериозно недоразвиен. Недостасуваат специјализирани програми, јасни протоколи и институционални капацитети.
Комитетот за правата на детето на ОН препорачува државата да развие достапни програми за превенција и лекување по мерка на младите, како и поголем пристап до информации и едукација.
Без интегриран пристап меѓу здравството, социјалата и образованието – децата зависници ќе останат надвор од системот.
Молкот чини животи
Состојбата со употребата на дроги кај децата во земјава е загрижувачка и системски занемарена. Невладините организации предупредуваат, институциите молчат, а бројките растат.
Без национален регистар, обучен кадар и програми за ресоцијализација, државата ризикува да изгуби цела генерација млади луѓе кои системот не ги препознава – сè додека не биде предоцна.
Проблемот е реален. Системот – тивок. Време е за акција, не за игнорирање.
