Секое лето, Скопје влегува во истиот циклус – прв случај на западнонилска треска, потоа најава за авионско прскање, а потоа прашањето кое ретко кој директно го поставува, дали тоа прскање навистина функционира?

Годинава домашните податоци покажуваат дека Македонија веќе е меѓу земјите со најмногу случаи во Европа. Вреди подетално да се погледне каде точно се размножуваат комарците, за кои видови станува збор и што реално прават властите за да го прекинат нивниот животен циклус.

Каде реално се размножуваат комарците во Скопје

Комарецот пренесувач на вирусот на Западен Нил, најчесто од родот Culex, се размножува во стоечка, застојана вода, а не во брзи и проточни реки или канали. Токму затоа, местата како Парк-шумата Водно, езерото Треска и одредени делови долж брегот на Вардар, каде што има застојана или бавно проточна вода, се меѓу локациите каде што Градот Скопје редовно спроведува третмани.

Дополнителен, често помал, но подеднакво значаен проблем се и урбаните „микролокации“, саксии, стари гуми, садови во дворовите, отворени канали и други места каде што дури и мала количина застојана вода по дожд може да стане место за размножување на комарци.

Кои комарци се во прашање?

Според домашни епидемиолози, во Македонија е присутен и таканаречениот „малариен комарец“, но, за среќа, маларијата не е присутна како болест што се пренесува локално. За западнонилската треска клучен е родот Culex, чиј природен животен циклус вклучува каснување заразени птици, кои служат како природен резервоар на вирусот. Луѓето и коњите се заразуваат случајно, кога комарецот претходно каснал заразена птица.

Двете форми на дезинсекција – разликата е клучна

Градот Скопје спроведува дезинсекција преку два различни механизми, чија разлика често не ѝ е доволно јасна на пошироката јавност.

Ларвицидна дезинсекција, насочена против јајцата и ларвите на комарците, се спроведува директно во водата каде што тие се размножуваат, со средство наречено „Биопрен 50 ЛМЛ“. Ова е превентивен пристап – целта е да се спречи ларвите воопшто да се развијат во возрасни комарци.

Дезинсекција против возрасни комарци, се спроведува со контактен препарат „Aqua K-Othrine EW2“, кој мора физички да дојде во контакт со телото на комарецот за да дејствува. Тој не е системски отров што ги уништува комарците на растојание, туку контактен препарат кој ги погодува единките изложени на третманот.

Од земја или од небо – каде се прска?

Возилата за теренска дезинсекција прскаат од земја, но не можат да ги опфатат сите улици и целосно затворени или тешко достапни подрачја.

Токму затоа, на локации како Парк-шумата Водно, езерото Треска и делови долж реката Вардар, каде што возилата физички не можат да пристапат, се користи авионско прскање истиот принцип, но со различен начин на дистрибуција на препаратот.

Динамиката годинава

Само во текот на 2026 година, Скопје веќе спроведе неколку последователни фази на третирање. Ларвицидна дезинсекција од воздух е извршена на 7 мај и 11 јуни, додека теренска ларвицидна дезинсекција е спроведена на 26 јуни и 23 јули. Дополнителен авионски третман е извршен на 10 јули.

Против возрасни комарци, авионски третмани се спроведени на 1 и 2 јуни, како и на 27 и 28 јуни. Теренски третмани се извршени на 13, 15, 18 и 20 јули, а дополнителна фаза беше најавена за крајот на јули. Според Годишната програма усвоена од Советот на Град Скопје, предвидени се вкупно по пет авионски и пет теренски третмани од секој тип годишно.

Дали навистина функционира?

Одговорот, според стручните извори, е нијансиран. Прскањето против возрасни комарци е контактен, а не системски метод. Тоа значи дека го намалува бројот на веќе присутните возрасни единки во моментот на третманот, но не спречува нови комарци да се изведат од јајца набргу потоа, доколку изворот на застојана вода остане нетретиран.

Токму затоа, стручњаците нагласуваат дека ларвицидната дезинсекција е поефикасна долгорочна стратегија таа го прекинува животниот циклус пред комарците воопшто да станат возрасни, наместо да се реагира откако тие веќе ќе се појават. Проблемот е што целосното, систематско мапирање и третирање на сите мали и приватни извори на застојана вода дворни садови, канали, стари гуми и други урбани микролокации е скапо и логистички тешко изводливо. Поради тоа, според домашни експерти, овој тип превенција често останува нецелосен.

Колатералниот ефект – пчелите

Едно постојано предупредување ги придружува термините за прскање, надлежните редовно апелираат до пчеларите навреме да преземат мерки за заштита на своите пчелни семејства. Причината е што хемиските средства кои делуваат врз комарците можат штетно да влијаат и врз пчелите и другите инсекти-опрашувачи доколку се изложени на директен контакт со третираното подрачје.

Што прават другите европски градови?

Слично како Скопје, повеќето европски градови погодени од циркулација на вирусот на Западен Нил, особено во Италија и Грција, применуваат двослојна стратегија, ларвицидни третмани на познатите места за размножување и контактно прскање против возрасни комарци при потврдени случаи. Клучната разлика, според меѓународните здравствени експерти, најчесто не е во самиот тип на препарати, туку во степенот на систематско мапирање и третирање на сите извори на застојана вода на локално ниво.

Дезинсекцијата во Скопје не е бесмислен ритуал – контактните третмани реално го намалуваат бројот на возрасни комарци во моментот на примената, додека ларвицидните третмани директно го напаѓаат изворот на проблемот.

Сепак, целосната ефикасност зависи од континуиран и сеопфатен опфат на местата со застојана вода – од езерото Треска до сад со дождовница на балкон.

А токму тој дел, според достапните анализи, останува најтешкиот за целосно спроведување.