Во првите три месеци од 2026 година во Македонија се родиле само 3.380 деца, 4,1 процент помалку од истиот период лани. Во истиот период починале 5.342 лица, што значи дека државата за само едно тримесечје има негативен природен прираст од минус 1.962 луѓе. Уште посурово: природниот прираст е негативен во 66 општини. Ова не е само статистика. Ова е звукот на празни дворови, затворени училници и населби во кои детската врева станува реткост.

На 1 јуни светот го одбележува Меѓународниот ден на децата. Ден за права, за заштита, за радост, за иднина. Но во Македонија, оваа година, тој ден има горчлив подтекст: сè повеќе зборуваме за децата како вредност, а сè помалку ги има во реалноста.

Во 2024 година во земјава се живородени 16.061 дете. Тоа е намалување од 4 проценти во однос на 2023 година. Просечната возраст на мајката при раѓање е 29,7 години, а кај прворотките 28,2 години. Семејството не исчезнува затоа што младите не сакаат деца. Исчезнува сигурноста дека можат да си дозволат дом, плата, градинка, здравство, воздух и достоинствен живот.

Пред десет години, во 2014 година, биле живородени 23.596 деца. Денес бројката е 16.061. Разликата е 7.535 деца помалку за една деценија. Тоа е како секоја година од картата да се брише по една мала генерација.

Не недостигаат само деца, недостига причина да се остане

Демографската криза не почнува во породилиште. Таа почнува многу порано, во првата неплатена пракса, во првиот договор на определено, во првата кирија што ја голта платата, во првата помисла дека „надвор барем ќе имам шанса“.

Младите не си заминуваат затоа што не ја сакаат Македонија. Си заминуваат затоа што љубовта кон земјата не плаќа сметки, не купува стан и не гарантира градинка за дете. Според истражување на Фондацијата „Фридрих Еберт“, Македонија има највисок процент млади во регионот кои размислуваат за трајно иселување, со раст од 33,77 проценти во 2018 на 45,09 проценти во 2024 година.

Тоа е вистинската демографија: не само колку деца се раѓаат, туку колку млади луѓе веруваат дека тука вреди да ги родат.

Држава што ги брои децата, но не ги слуша родителите

Секоја власт сака да зборува за „иднината на децата“. Но иднината не се гради со честитки за 1 јуни, туку со политики што се чувствуваат во секојдневието.

Ако градинката е листа на чекање, ако педијатарот е луксуз, ако мајката се плаши дека работното место ќе ја казни поради бременост, ако таткото работи две смени за да покрие основни трошоци, тогаш наталитетот не паѓа мистериозно. Тој паѓа логично.

Дете не се планира во држава што младите ја доживуваат како привремена станица.

Македонија старее, а политиката се прави дека не гледа

Во 2024 година природниот прираст бил негативен и во урбаните и во руралните средини: минус 3.132 лица во градовите и минус 1.008 во селата. Внатрешната миграција најчесто оди од село кон град, а Скопје има најголем удел во живородените деца, 40,4 проценти, додека Источниот регион има само 5,8 проценти.

Тоа значи дека земјата не само што се празни, туку и се собира во неколку точки. Селата стареат, помалите градови се трошат, регионите се сушат, а Скопје станува преголем за да биде функционален и премал за да ја спаси државата.

На Денот на децата, најчесно е да кажеме: проблемот сме ние

На 1 јуни ќе има пораки, фотографии, настани и убави реченици за детската насмевка. Но најголемата почит кон децата не е во тоа да ги ставиме на постер. Најголемата почит е да создадеме земја во која младите ќе сакаат да имаат деца.

Демографската криза не е природна катастрофа. Таа е политички резултат. Резултат на ниски плати, скапо домување, лоши услуги, партизирани институции, недоверба, загадување и чувство дека иднината секогаш е некаде на друго место.

Меѓународниот ден на децата во Македонија затоа не треба да биде само празник. Треба да биде аларм.

Затоа што држава без деца не е држава со иднина. Таа е држава што секој ден си ја одложува сопствената исчезнувачка точка.