Новата академска година на УКИМ почнува на 1 октомври, а пред првото предавање студентите од другите градови веќе ја прават најтешката пресметка: сместување, храна, превоз и материјали. Местото во државен дом може да чини 3.410 денари месечно, додека делот од киријата за споделен стан во Скопје може да надмине 10.000 денари. Колку ќе чини студентскиот живот најмногу зависи од тоа дали студентот ќе добие кревет во дом.

Сметката почнува уште пред уписот

На 23-те факултети на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ за оваа академска година имаше 8.851 место за бруцоши, а академската година почнува на 1 октомври. Студентите во државна квота плаќаат партиципација од 200 евра годишно, додека оние во квотата со кофинансирање и вонредните студенти плаќаат по 400 евра.

Тоа не е сè. Самото пријавување чини од 300 до 1.500 денари, зависно од факултетот, а при запишувањето секој студент плаќа уште 750 денари за универзитетски сервиси.

Домот е најевтин, но местата се малку

Министерството за образование и наука годинава понуди 3.498 легла во државните и приватните студентски домови. Од нив, за бруцоши се наменети 699, додека останатите 2.799 се за студенти од втора година нагоре и апсолвенти.

Од оваа година важи нов модел на цени. Во реконструираниот студентски дом „Стив Наумов“, кој е од Тип 1, сместувањето и исхраната чинат 11.000 денари, од кои МОН покрива 4.400, а студентот доплаќа 6.600 денари месечно. Во домовите од Тип 2 вкупната цена е 6.820 денари, при што државата и студентот плаќаат по 3.410 денари. Новиот систем е последица на измените во Законот за студентски стандард, донесени во мај.

Најголемиот студентски дом, „Гоце Делчев“ во Скопје, има 1.216 легла. Во Штип, домот „Браќа Миладиновци“ е затворен поради реконструкција, па студентите се сместуваат во поранешниот приватен дом „Оаза“.

Приватниот стан чини трипати повеќе од домот

Кој нема да добие место во дом, оди на приватниот пазар. Посолидно опремен стан од околу 50 квадратни метри, доволен за двајца студенти, во Скопје се издава за околу 350 евра, што значи 175 евра по студент, односно повеќе од 10.700 денари.

Тоа е речиси трипати повеќе од цената во дом од Тип 2. А киријата не е единствениот трошок. Мал стан во Карпош, Центар или Тафталиџе најчесто чини меѓу 350 и 500 евра, а во зимските месеци сметките за струја и греење за просечен стан можат да надминат 120 евра. Поделени на двајца, тоа се уште околу 3.700 денари по студент. Само покривот над глава така може да достигне околу 14.400 денари месечно.

Пазарот, сепак, праќа и поинакви сигнали. Агенциите за недвижности во јуни изјавија дека станови огласени за 400 евра по неколку месеци се издаваат и за 250 евра, бидејќи во делови од Скопје понудата е поголема од побарувачката. Студентите, сепак, најчесто бараат станови во близина на факултетите, каде што цените најбавно паѓаат.

Храната: 140 денари на ден

Студентите што ги исполнуваат условите добиваат субвенциониран оброк од 140 денари дневно, од понеделник до сабота, преку наменска картичка, односно најмногу 840 денари неделно. Пресметано на месечно ниво, тоа се околу 3.600 денари. Правото важи за студентите на државните и приватните универзитети кои имаат приход под утврдениот праг.

Тоа е помош, но не и целосно покривање на трошоците за храна. Според анализата на трошоците, храната денес е поскапа за околу 50 отсто во однос на 2021 година.

Превозот: бесплатен во Скопје, скап до дома

Редовните студенти на прв циклус на државните факултети во Скопје имаат годишен билет за бесплатен градски и приградски превоз со ЈСП, но не и за ноќниот превоз. Наскоро билетот ќе може да се користи како дигитална картичка во апликацијата на ЈСП, без хартиени потврди, иако точниот датум сè уште не е соопштен.

Ова олеснување не важи за сите. Студентите на приватните универзитети и оние што студираат надвор од Скопје сами го плаќаат превозот. Најскапиот дел за студентите од другите градови е патот до дома: кај дел од меѓуградските билети поскапувањето во однос на 2021 година достигнува околу 108 отсто.

Фотокопирање, печатење и учебници

Анкетата меѓу студентите на скопските универзитети покажува колку и навидум малите трошоци се собираат. Дури 73,3 отсто секојдневно плаќаат за фотокопирање, 66,7 отсто за печатење материјали, а повеќе од половина имаат трошоци за учебници.

Кога сè ќе се собере, кај 53,3 отсто од анкетираните месечните трошоци поврзани со студирањето изнесуваат меѓу 10.000 и 20.000 денари. Сместувањето е најголемиот трошок за повеќе од половина од нив.

Што значи тоа за семејниот буџет?

Просечната нето-плата во мај изнесуваше 49.544 денари. Месечен студентски буџет од 20.000 денари значи околу 40 отсто од една просечна плата – за едно дете. Ако студентот живее под кирија, само сместувањето и сметките можат да земат речиси 30 отсто од просечната плата.

Стипендиите покриваат дел од трошоците. Основната државна стипендија изнесува 6.050 денари месечно, девет месеци во годината. За студиите по хемија, физика, математика, земјоделство, ветерина и шумарство таа изнесува 18.000 денари, што е и обид државата да привлече студенти во областите каде што недостигаат кадри.

Регионот: Белград поскап, Косово плаќа за патот

Во Белград, со почетокот на академската година, гарсониерите поскапеа од 350 на 450 евра. Таму, пак, бесплатниот јавен превоз важи за сите граѓани, а не само за студентите, додека српската студентска стипендија за оваа година изнесува 13.000 динари.

Косово избра поинаков модел. Владата воведе мобилносна стипендија од 20 милиони евра, чиј износ зависи од тоа колку далеку живее студентот од универзитетот. Хрватска, пак, субвенционираната исхрана ја организира преку мрежа на студентски ресторани.

Анализата на Центарот за истражувачко новинарство СКУП заклучува дека студентите во Македонија имаат значајни поволности, особено во Скопје, но системот е расцепкан и зависи од градот во кој студентот живее. Истиот центар објави дека за една деценија земјата изгубила речиси 6.000 студенти.

На крајот, сметката за студирање не завршува со уплатницата за факултет. За студентот од друг град, таа почнува со прашањето каде ќе живее, а продолжува со секојдневните трошоци за храна, превоз и студиски материјали. За семејството, пак, тоа е уште една ставка во месечниот буџет – и тоа ставка која во услови на раст на цените станува сè потешко да се покрие.