Станувањето сопственик или наоѓањето прифатлив дом станува сè потешко за милиони Европејци. Од 2013 година цените на домовите во Европската Унија пораснале за повеќе од 60 отсто, просечните кирии за околу 20 отсто, а краткорочниот наем од 2018 до 2024 година се зголемил за дури 93 отсто, покажуваат податоците на Европската комисија.
Со станбената криза како сè поголем социјален и политички проблем, Европската комисија подготвува Закон за прифатливо домување, со кој треба да им помогне на државите членки, регионите и локалните власти да го зголемат бројот на достапни домови и подобро да се справат со областите каде што станбениот притисок е најголем.
Повеќе од два милиона нови домови годишно
Европската комисија проценува дека Европа секоја година треба да обезбедува повеќе од два милиона станбени единици за да ја задоволи актуелната побарувачка. Од нив, околу 650.000 би биле дополнителни домови, надвор од приближно 1,6 милиони единици што веќе се градат.
За обезбедување на дополнителниот станбен фонд се потребни инвестиции од околу 153 милијарди евра годишно.
Проблемот не е само во недостигот на нова градба. Европската комисија посочува и на недоволно искористениот постоечки станбен фонд, особено празните домови. Според нејзините проценки, околу 20 отсто од домовите во ЕУ се неокупирани.
Кириите растат, а градовите се под најголем притисок
Иако просечните кирии во ЕУ од 2013 година пораснале за околу 20 отсто, притисокот е многу поголем во големите градови и туристичките центри. Дополнителен фактор е експанзијата на краткорочниот туристички наем. Бројот на ноќевања резервирани преку големите онлајн платформи во 2024 година достигнал околу 854 милиони, што е за 93 отсто повеќе во споредба со 2018 година.
Комисијата предупредува дека краткорочниот наем не е единствената причина за станбената криза, но во најоптоварените градови и туристички области може дополнително да го намали бројот на домови достапни за долгорочно живеење.
ЕУ подготвува Закон за прифатливо домување
Европската комисија веќе го претстави Европскиот план за прифатливо домување, а следниот чекор е Affordable Housing Act, со кој треба да им се дадат дополнителни алатки на националните, регионалните и локалните власти. Меѓу предвидените мерки се зголемување на станбената понуда, подобро искористување на празните објекти, развој на социјалното домување, поедноставување на процедурите за планирање и градба и мерки поврзани со краткорочниот наем во областите под најголем станбен притисок.
Сепак, станбената политика главно останува во надлежност на државите членки. Улогата на ЕУ е да обезбеди финансиски инструменти, координација и заеднички правила таму каде што има европска додадена вредност.
Специјален комитет во Европскиот парламент
Станбената криза е тема и на Европскиот парламент, каде што работи Специјален комитет за станбената криза во ЕУ.
Неговиот мандат во јули годинава беше продолжен за уште шест месеци, со задача да го следи спроведувањето на решенијата предложени од Парламентот и да соработува со Комисијата и државите членки. Комитетот, меѓу другото, треба да го следи влијанието на краткорочниот наем, шпекулациите на пазарот и достапноста на средства за прифатливо домување.
Комесарот за енергетика и домување Дан Јоргенсен е директно вклучен во подготовката на европските мерки за станбената криза. Европската комисија како приоритети ги издвојува зголемувањето на понудата, мобилизирањето јавни и приватни инвестиции и подоброто искористување на постојниот станбен фонд.
Станот станува едно од најголемите европски политички прашања
Европската станбена криза повеќе не се гледа само како проблем на одделни градови или држави. Растот на цените, недостигот на станови, високите кирии и притисокот од краткорочниот туристички наем се претворија во едно од клучните социјални прашања на ЕУ.
Комисијата затоа се обидува да ја зголеми понудата, да го олесни финансирањето и да им даде на градовите повеќе алатки за интервенција таму каде што станбениот пазар веќе е под сериозен притисок.
