Археолошки тим откри необична камена структура стара околу две илјади години при ископувања во каменоломот Евеликс во близина на Дорнох, во северна Шкотска. Објектот содржи прецизно вклопени камени ѕидови, под и тесни скалила што водат во длабочината, каде што се пронајдени човечки остатоци и предмети од железното доба. Специфичниот облик и елементите ги збунија истражувачите, бидејќи наоѓалиштето нема директна паралела меѓу познатите праисториски градби во регионот.
Откритието се случило при подготвителни градежни работи за проширување на каменоломот за песок и чакал „Евеликс“. Локалниот совет издаде одобрение за проширување со задолжителен услов на теренот постојано да присуствува стручен археолошки надзор, со оглед на претходните праисториски наоди во оваа област на Сатерленд.
Тимот од организацијата „Highland Archaeology Services“ најпрво забележал кружен распоред на камења под површинскиот слој земја. Со натамошното ископување се појавила овална структура вкопана во песокот, со должина од околу три метри, ширина од два метри и длабочина од околу еден метар. Ѕидовите биле изградени од внимателно наредени камења без употреба на малтер, поврзани со густа глинеста материја во долните делови. Камените плочи на подот и тесните вдлабнати скалила сведочат за високо ниво на занаетчиска вештина. Еден од вградените камења во ѕидот претходно служел како подлога за мелење или аванија.
На самото дно од одајата археолозите пронајдоа човечки скелет за кој првичните анализи покажуваат дека му припаѓал на возрасна жена. Кај скелетот се забележани специфични анатомски карактеристики, меѓу кои истакната долна вилица и значително истрошени предни заби.
Покрај човечките остатоци, во внатрешноста се откриени животински коски, изгорено дрво, пепел, јаглен, половина од мал сад изработен од стеатит (сапунест камен) и ракавица изработена од шкрилец. Истражувачите наведуваат дека погребувањата од железното време се ретка појава во северниот дел на Шкотска, главно поради киселоста на почвата која низ вековите брзо ги уништува органските остатоци. Скелетот најверојатно бил положен во објектот подоцна, во моментот кога структурата наменски се затрупувала.
Оригиналната функција на објектот останува непозната. Според археолозите, градбата покажува одредени сличности со подземните комори карактеристични за железното време, познати како сутерени, но не се вклопува целосно во ниту еден познат архитектонски тип. Карактеристиките не одговараат ниту на типичен ритуален бунар или обична цистерна за вода, иако глината сугерира обид за задржување течност.
Поради ризикот надворешните временски влијанија трајно да ја оштетат структурата по нејзиното откопување, стручниот тим изврши детално тридимензионално скенирање, фотограметрија и целосна документација пред да ги подигне наодите. Скелетот и артефактите се испратени на форензичко и радиојаглеродно датирање, по што според шкотските закони ќе преминат во надлежност на државната единица за историски предмети и ќе бидат предадени на локален музеј.
