Русија развива нова крстосувачка ракета со долг дострел, означена како Х-БД, позната и под називот „Изделие 506“, која би можела да ги зајакне способностите на руската стратешка авијација. Според анализата на британскиот Кралски институт за одбранбени и безбедносни студии (РУСИ), ракетата има деклариран дострел од 6.500 километри и е наменета за стратешките бомбардери Ту-95МС и Ту-160М.

Анализата на доктор Сидарт Каушал ја разгледува улогата на новото оружје во руската стратегија, особено во услови кога проектот за развој на новиот стратешки бомбардер ПАК ДА не е реализиран според првичните планови. Тој авион требаше да ги замени постарите модели, па Москва бара други начини за модернизација и зајакнување на постојната флота.

Ракета што може да се лансира од голема оддалеченост

Со деклариран дострел од 6.500 километри, Х-БД би можела да им овозможи на руските стратешки бомбардери да напаѓаат цели од позиции далеку од нивната непосредна близина. Според Каушал, тоа би можело да вклучува и цели на територијата на Соединетите Американски Држави, при лансирање од подрачја надвор од досегот на дел од американските системи за противвоздушна одбрана.

Како едно од потенцијалните подрачја за лансирање се споменува Земјата Александра, остров во рускиот Арктик. Сепак, реалната способност на ракетата да продре низ противвоздушната одбрана би зависела од повеќе фактори, вклучувајќи ги маршрутата, условите за лансирање и одбранбените системи на противникот.

Ракетата Х-БД е поголема од постојниот модел Х-101. Тоа значи дека нејзиното користење бара соодветни приспособувања на бомбардерите Ту-95МС и Ту-160М, што претставува дополнителен технички предизвик за руската авијација.

Слабости на руската стратешка авијација

И покрај потенцијалните предности на ракетата, руската стратешка авијација се соочува со сериозни ограничувања. Според анализата, Соединетите Американски Држави имаат способности за следење на подготовките на бомбардерите Ту-95МС и Ту-160 за ракетни напади.

Во случај на нуклеарна ескалација, руските воздухопловни бази, меѓу кои Енгелс и Олeња, би можеле да бидат изложени на ризик од напади. Авторот на анализата укажува дека ранливоста на авионите и нивната инфраструктура останува важен фактор во процената на руските стратешки способности.

Развојот на ракета со голем дострел, според тоа, не ги отстранува автоматски слабостите на системот во кој таа треба да се користи. Нејзината ефикасност зависи и од можноста бомбардерите безбедно да полетаат, да стигнат до соодветна позиција за лансирање и да ја извршат задачата.

Документи укажуваат на планирани испораки

Информациите за Х-БД првпат се појавиле во есента 2023 година, кога руски официјални претставници соопштиле дека модернизираните бомбардери Ту-160 ќе бидат опремени со оваа ракета. Тогаш било посочено и дека таа ќе има различни димензии од моделот Х-101.

Во есента 2025 година, украинскиот воен портал „Милитарни“ објавил руски документи што протекле во јавноста. Според наведените документи, руските Воздушно-космички сили требало да добијат 16 ракети Х-БД во текот на 2024 година и уште 16 во 2026 година. Во документите била наведена цена од 4,5 милиони долари за една ракета.

Доколку испораките биле реализирани според планот, тоа би значело вкупно 32 ракети во рамките на наведените набавки. Сепак, самите планови за испорака не се потврда дека сите ракети навистина биле произведени и предадени на војската.

Дали Русија ќе ја употреби во војната во Украина?

Развојот на Х-БД отвора прашања за нејзината идна употреба. Една од можностите е Русија да одлучи да ја тестира ракетата во борбени услови, вклучително и во напади врз Украина. Друга е да ја задржи како дел од стратешкиот арсенал наменет за потенцијален директен конфликт со НАТО.

Засега, овие сценарија се процени за можната идна употреба, а не потврда за донесена одлука. Стратешкото значење на Х-БД ќе зависи од реалните производствени капацитети, интеграцијата со бомбардерите и способноста на ракетата да ги исполни декларираните карактеристики.