Популациите на лилјаците опаѓаат ширум светот, но охридско-преспанскиот регион и натаму е дом на едни од најзначајните колонии на Балканот. Во Македонија се регистрирани 30 вида лилјаци, од кои десет се наоѓаат на европската црвена листа на загрозени видови. Лилјаците се единствените цицачи способни за активно летање, а во темнина се ориентираат со помош на ехолокација,систем на високофреквентни звуци преку кој го „скенираат“ просторот околу себе.
Најголема бројност и разновидност се забележани во охридско-преспанскиот регион, Поречието и кањонот на Треска. Овој викенд, на 29 и 30 август, во повеќе од 30 земји се одбележува Меѓународната ноќ на лилјаците, манифестација што од 1997 година ја организира Секретаријатот на ЕУРОБАТС.
Триесет вида го делат просторот со луѓето
Лилјаците што живеат во Македонија имаат распон на крилјата до 45 сантиметри, а тежат од 4 до 45 грама. Ги има речиси насекаде, вклучително и во градовите. Најчесто се засолнуваат во пештери, пукнатини во карпи и дрвја, напуштени рудници, но и во тавани, под ќерамиди, како и во пукнатини на ѕидови и прозорски капаци.
Во текот на зимата, кога температурите се намалуваат, се повлекуваат во своите засолништа и хибернираат, со што ја намалуваат телесната температура и потрошувачката на енергија.
Охридско-преспанскиот регион е едно од нивните најважни живеалишта
Пештерите во Националниот парк Галичица се меѓу најзначајните живеалишта за лилјаците во земјава. Во нив се регистрирани 18 вида, од кои дел имаат статус на видови блиску до загрозување според црвената листа на IUCN. Охридско-преспанскиот регион е значаен и поради една од најголемите регистрирани колонии во земјава. Во 1991 година, во пештера во близина на Малото Преспанско Езеро, била откриена колонија од околу 10.000 единки на долгопрстиот ноќник.
Во истиот регион се наоѓа и најголемата хибернациска колонија на мал потковичар во Преспа, што дополнително ја потврдува неговата важност за зачувувањето на овие видови.
Ехолокацијата им е компас во темнината
Способноста за активно летање ги издвојува лилјаците од сите други цицачи. Но, нивната необична биологија не завршува тука. Во темнина, наместо исклучиво со видот, просторот го „читаат“ со помош на ехолокација. Испуштаат високофреквентни звуци, а потоа го анализираат звукот што се враќа како ехо.
На тој начин можат да ја одредат положбата, големината и движењето на објектите, па дури и да го лоцираат пленот додека летаат.
Во светот има повеќе од 1.500 вида
Според Bat Conservation International, лилјаците се вториот најразновиден ред цицачи според бројот на видови, веднаш по глодарите. Ги има на сите континенти освен Антарктика, а на планетата се присутни повеќе од 50 милиони години. Нивната улога во природата е многу поголема од она што најчесто се претпоставува.
Инсектојадните лилјаци помагаат во природната контрола на штетниците, а според процените на Bat Conservation International, само во САД придонесуваат кон заштеда од околу 23 милијарди долари годишно во земјоделството. Други видови имаат клучна улога во опрашувањето и распространувањето на семиња. Повеќе од 300 видови овошје во светот зависат од лилјаците за опрашување, меѓу нив банани, манго и авокадо.
Меѓународната ноќ на лилјаците се одбележува овој викенд
Меѓународната ноќ на лилјаците има цел да ги разбие митовите и стравовите поврзани со овие животни и да ја подигне свеста за нивната важност во екосистемите. Иако често се поврзуваат со темнина и страв, лилјаците се едни од најважните природни сојузници во контролата на инсектите.
Според Bat Conservation International, повеќето инсектојадни видови можат секоја ноќ да изедат количество инсекти еквивалентно на половина од сопствената телесна тежина. Бремените или доечките женки можат да консумираат и количество еднакво на целата своја телесна тежина. Во време кога бројни популации на лилјаци се соочуваат со губење на живеалиштата, климатски промени, загадување и други закани, нивното зачувување не е само прашање на заштита на еден необичен вид.
Тоа е заштита на цели екосистеми во кои лилјаците имаат улога што тешко може да ја заменат други животни.
