Европската Унија повторно ја отвора можноста за воведување данок на неочекуваните добивки, со кој дел од профитите би се насочиле кон ублажување на финансискиот товар врз населението и бизнисите.
Европската комисија разгледува воведување заеднички данок на екстрапрофитот на енергетските компании, по новиот бран поскапувања на нафтата и природниот гас, предизвикан од војната на Блискиот Исток и нарушувањата на снабдувањето преку Ормускиот Теснец.
Нафтата од типот „брент“ достигна цена близу 120 долари за барел, што претставува раст од над 70 проценти во споредба со претходните нивоа од почетокот на годината.
Неколку европски земји, меѓу кои Германија, Италија и Шпанија, бараат посилен заеднички одговор на растот на цените.
Европската комисија формира работна група која треба да ги разгледа економските, финансиските и правните аспекти на евентуалниот нов данок. Сепак, конечна одлука за негово воведување засега нема.
Кој треба да ја плати цената на енергетската криза?
Ова не е првпат Европската Унија да размислува за оданочување на дополнителните профити во енергетиката.
Во 2022 година, по руската инвазија врз Украина, Европа воведе привремен солидарен придонес за одредени енергетски компании, со цел дел од дополнителните приходи да се искористат за помош на граѓаните и фирмите.
Според податоците објавени во европските медиуми, механизмот обезбедил приближно 29 милијарди евра приходи.
Економската логика зад таквата мерка е едноставна: кога компаниите остваруваат извонредни добивки поради надворешни кризни околности, дел од тие добивки може да се пренасочат кон оние што ги поднесуваат последиците од поскапувањата.
Но компаниите предупредуваат дека дополнителното оданочување може да ги намали инвестициите во производството и енергетската инфраструктура. Отворени се и правни прашања околу начинот на пресметување на екстрапрофитот.
А што се случува во Македонија?
Македонија е силно зависна од увозот на нафта и нафтени деривати, па секое големо поскапување на светските пазари се пренесува врз трошоците за транспорт, производство и снабдување.
Ефектот не завршува на бензинските пумпи. Поскапите горива ги зголемуваат трошоците на земјоделците, транспортните компании, дистрибутерите и трговците, а дел од дополнителниот товар на крајот го плаќаат потрошувачите.
Во текот на годинава Македонија интервенираше со намалување на акцизата и други мерки за ублажување на ценовниот притисок.
Но европската дебата отвора уште едно прашање: дали државата располага со доволно прецизни податоци за профитите во енергетскиот сектор и за тоа како се распределува дополнителната заработка во услови на криза?
Воведување данок на екстрапрофит не мора автоматски да биде најдобрата мерка за мала увозно зависна економија. Потребно е да се утврди дали воопшто постои мерлива неочекувана добивка кај домашните компании, без да се помеша растот на прометот со раст на реалниот профит.
Сепак, прашањето е оправдано: ако енергетската криза ги зголемува трошоците на сите граѓани, дали дел од компаниите што заработуваат од неа треба да придонесат повеќе за нејзино ублажување?
