Иран предупредува дека нема да попушти пред новиот економски притисок од САД и најавува дека би можел да возврати со мерки што би имале последици и надвор од регионот. Предупредувањата од Техеран доаѓаат откако американскиот министер за финансии Скот Бесент најави нови мерки насочени кон мрежата преку која Иран со години ги заобиколува американските санкции.
САД планираат поширока примена на таканаречени секундарни санкции, кои би можеле да ги погодат и странските компании и држави што соработуваат со Иран во сектори како дигитални средства, технологија и поморскиот транспорт.
Сепак, Вашингтон засега се фокусира првенствено на проширување и построго спроведување на постојните санкции, наместо на целосно нов пакет мерки. Иран, во меѓувреме, испраќа пораки дека економскиот притисок би можел да предизвика поширока регионална нестабилност.
Најголемата закана – нафтата и Ормускиот Проток
Еден од најголемите ризици е повторно нарушување на транспортот на нафта низ Ормускиот Проток, една од најважните светски поморски рути за енергетски производи. Иран веќе со месеци го ограничува поморскиот сообраќај, додека неговите сојузници, јеменските Хути, отворија дополнителен фронт во Црвеното Море.
Техеран сега предупредува дека евентуалната ескалација би можела да ги опфати и енергетските објекти и транспортните рути што го заобиколуваат Ормускиот Проток.
„Ако економската војна продолжи, ниту една капка нафта нема да биде извезена, ниту преку Ормускиот Проток, ниту од каде било од Персискиот Залив“, порача Мохсен Резаи, лидер на иранскиот Врховен совет за национална безбедност. Подоцна тој предупреди дека Иран ќе возврати „на начин налик на земјотрес“.
Секое посериозно нарушување на транспортот низ регионот би можело да предизвика нов раст на цените на нафтата на светските пазари, а со тоа и дополнителен притисок врз цените на горивата.
Заливските земји бараат алтернативни рути
Поради ризиците во Ормускиот Проток, дел од земјите производители на нафта веќе користат алтернативни транспортни рути. Саудиска Арабија, според податоците цитирани во анализата, пренасочува околу 5 милиони барели нафта дневно преку нафтоводот Исток–Запад, со што нафтата може да се извезува преку Црвеното Море.
Дополнителни количества се пренасочуваат и преку други рути што го заобиколуваат Ормускиот Проток.
Техеран, сепак, предупреди дека дел од танкерите што ги користат овие рути би можеле да бидат цел на неговите сили. Иран објави список од 45 пловила за кои тврди дека не ги почитуваат неговите правила за поморскиот сообраќај и предупреди на можни парични казни, задржување или заплена.
Закана и кон Европа?
Друг можен одговор на Иран би бил проширување на конфликтот географски. Иранското Министерство за надворешни работи неодамна ги посочи американските авиони за дополнување гориво кои полетувале од Бугарија и предупреди дека Техеран би можел да ја смета оваа земја за легитимна цел доколку оцени дека обезбедува поддршка за американските и израелските воени операции. Иранскиот портпарол Исмаил Багаи порача дека Техеран го задржува правото да го таргетира местото од кое, според неговото толкување, потекнува агресијата.
Таквото сценарио би значело сериозно проширување на конфликтот, бидејќи Бугарија е членка на НАТО.
Иран меѓу отпорот и избегнувањето ескалација
Аналитичарите оценуваат дека комбинацијата од санкции, блокади и воен притисок веројатно нема лесно да го натера Техеран да се откаже од своите клучни барања. Иран би можел да продолжи да бара укинување на економските санкции и да инсистира на своите позиции околу Ормускиот Проток.
Според аналитичарот Сина Туси од Центарот за меѓународна политика во Вашингтон, Техеран има можност дел од трошоците од американскиот притисок да ги префрли врз поширокиот регион, преку закани кон енергетските текови, инфраструктурата и регионалната трговија.
Засега, најверојатното сценарио е комбинација од економско прилагодување и одвраќање, со која Иран би се обидел да го издржи притисокот, но истовремено да покаже дека целосното економско изолирање би можело да има последици и за другите земји.
