Според податоците на Државниот завод за статистика, едно просечно македонско домаќинство годишно троши околу 172 килограми леб и 64 килограми компир. Овие бројки покажуваат колку основните прехранбени производи се застапени на македонската трпеза.
Најголемиот дел од парите во македонските домаќинства завршува на трпезата, додека за образование, култура, рекреација и други активности останува значително помал простор во семејниот буџет. Статистичките податоци покажуваат дека основните животни потреби и натаму имаат доминантно место во потрошувачката, што отвора прашање колку средства им остануваат на граѓаните за потреби надвор од секојдневното преживување.
Според податоците од „Статистичкиот годишник 2025“ на Државниот завод за статистика, кои се однесуваат на потрошувачката во 2024 година, македонските домаќинства издвојувале околу 159.750 денари годишно за храна и безалкохолни пијалаци, односно приближно 13.300 денари месечно. Оваа категорија учествувала со околу 50,8 отсто во евидентираната структура на семејната потрошувачка.
Ваквата распределба покажува дека храната не е само најголемиот трошок, туку и ставка што значително ги ограничува можностите за други семејни расходи.
Месото е најголемиот трошок во прехранбената кошница
Од сите прехранбени производи, најмногу пари се издвојуваат за месо и месни производи. Просечно домаќинство годишно троши околу 38.397 денари за оваа намена, односно приближно 3.200 денари месечно.
На второто место се млекото, млечните производи и јајцата, за кои годишно се издвојуваат 30.411 денари. Следуваат житните производи, вклучувајќи ги лебот, брашното, оризот и тестенините, со 25.079 денари, додека трошоците за зеленчук достигнуваат 21.373 денари годишно.
За овошје се издвојуваат околу 9.932 денари, а значително помалку за риба, која со 4.369 денари годишно е меѓу најмалите ставки во прехранбената потрошувачка.
Податоците ја отсликуваат структурата на исхраната на македонските семејства, во која доминираат основните производи што секојдневно се купуваат.
По маркетите, парите одат за сметки и превоз
Храната е само дел од финансиските обврски што ги има едно домаќинство. Значителен дел од средствата се насочува и кон домување, електрична енергија, вода, греење и други режиски трошоци.
Дополнителен товар претставуваат транспортот, горивата, одржувањето на автомобилите и јавниот превоз. Во семејната потрошувачка учествуваат и издатоците за тутун и алкохолни пијалаци.
Ова значи дека голем дел од месечните средства се распределува за трошоци што домаќинствата тешко можат да ги избегнат или значително да ги намалат.
За култура, рекреација и образование останува најмалку
За разлика од храната и домувањето, значително помал дел од семејната потрошувачка се издвојува за образование, рекреација и културни активности.
Ваквата структура укажува на ограничен простор во домашните буџети за дополнителни потреби, особено кај домаќинствата со пониски примања.
Кога најголемиот дел од расположливите средства се троши за секојдневно функционирање, одморот, културните содржини и другите активности полесно стануваат трошоци што може да се одложат.
Статистиката покажува што се троши, но не и што им е потребно на семејствата
Важно е да се направи разлика меѓу реално остварената потрошувачка и средствата потребни за пристоен животен стандард.
Податоците на Државниот завод за статистика покажуваат како домаќинствата ги распределувале своите средства, но сами по себе не значат дека тие износи се доволни за задоволување на сите потреби на едно семејство.
Токму затоа, структурата на семејната потрошувачка е важен показател за животниот стандард. Колку е поголем уделот на основните животни потреби, толку е помал просторот за штедење, дополнителни услуги и подобрување на квалитетот на животот.
Бројките на крајот откриваат една едноставна економска реалност: во Македонија семејниот буџет најпрво се распределува за храна и основни обврски, а дури потоа за сè друго.
