Албанската престолнина Тирана трет ден по ред е сцена на жестоки судири меѓу демонстрантите и полицијата. Според најновите податоци на Министерството за здравство на Албанија, во вчерашните немири се повредени 89 лица, меѓу кои 61 полицаец. Протестите, кои започнаа поради незадоволство од условите на универзитетите и високите трошоци за образование, прераснаа во пошироко антивладино движење што бара оставка од премиерот Еди Рама.
Во четвртокот, на 15 октомври, групи млади демонстранти повторно се судрија со полициските сили пред Министерството за образование во Тирана. Дел од нив фрлале камења кон полицискиот кордон, по што полицијата интервенирала со солзавец и водени топови.
Според Associated Press, приведени се повеќе демонстранти, а судирите продолжуваат и покрај повиците за смирување на ситуацијата.
Од студентски протест до пожари во државни институции
Најтешките инциденти се случија во средата, кога десетици илјади студенти и други демонстранти излегоа на улиците на Тирана.
Протестите прераснаа во повеќечасовни судири со полицијата. Дел од демонстрантите поставувале барикади од запалени контејнери, кршеле излози и предизвикале пожари во државни и приватни објекти.
Во пожар беше зафатено Министерството за образование, а оштетени беа најмалку четири министерски објекти. Пожари избувнаа и во две банки, меѓу кои филијала на Raiffeisen Bank во близина на министерството.
Снимките на Reuters покажуваат запалени објекти, искршени излози и полициски интервенции со водени топови и солзавец.
Првичниот биланс од средата изнесуваше 29 повредени и 35 приведени, но подоцнежните податоци на Министерството за здравство покажаа дека бројот на повредени е значително поголем.
Полицијата со нови податоци: 55 уапсени и 98 лица под истрага
Албанската полиција денеска објави и нови податоци за постапувањето по насилствата од 14 октомври.
Според полициското соопштение што го пренесе Euronews Albania, уапсени се 55 лица, меѓу кои и двајца малолетници, а против уште 98 лица се водат постапки. Полицијата во своето соопштение наведува 51 повреден полициски службеник.
Оваа бројка се разликува од податоците на Министерството за здравство, кое пријави 61 повреден полицаец во вкупниот биланс од 89 повредени. Засега нема јавно разјаснување на разликата меѓу двата извештаја.
Зошто студентите протестираат?
Првичните барања на студентите се однесуваат на високите трошоци за студирање, недоволната финансиска поддршка, лошите услови на универзитетите и ограничените можности за вработување по дипломирањето.
Но незадоволството постепено се прошири надвор од образовниот систем.
На протестите им се приклучија и учесници во поширокото антивладино движење познато како „Фламинго“, кое со месеци организира демонстрации против владата на Еди Рама.
Движењето го добило името по розовите фламинга што се појавуваат на протестните транспаренти. Неговите поддржувачи бараат оставка од премиерот, обвинувајќи ја власта за корупција и недоволна одговорност.
Една од темите што го поттикнаа незадоволството е контроверзниот проект за изградба на луксузен туристички комплекс на албанското крајбрежје, поврзан со американскиот инвеститор Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп.
Проектот се соочува со правни спорови и критики, а протестите против него претходно главно беа мирни.
Европската Унија бара воздржаност
Ескалацијата во Тирана предизвика реакција и од Делегацијата на Европската Унија во Албанија.
ЕУ изрази загриженост поради насилството и повика на пропорционална реакција од страна на надлежните институции.
Реакцијата следува и по обвинувањата од организаторите на протестите дека полицијата употребила прекумерна сила против демонстранти и новинари. Овие обвинувања сè уште не се независно потврдени.
Европската Унија нагласи дека слободата на собирање и изразување се основни демократски права.
Од друга страна, албанската влада го осуди насилството. Министерката за образование Мирела Кумбаро ги повика студентите да се дистанцираат од вандализмот и порача дека институциите остануваат отворени за дијалог за нивните барања.
Таа потврди дека пожарот и оштетувањата го направиле приземјето на Министерството за образование привремено неупотребливо.
Немирите веќе влијаат и врз меѓународните настани
Последиците од протестите излегоа и надвор од политичката сфера.
Поради безбедносната ситуација во Тирана, УЕФА го премести натпреварот меѓу албанската Егнатија и данскиот Митјиланд од националниот стадион во Тирана на стадионот во Елбасан.
Одлуката е донесена по консултации со локалните власти и претставува конкретен показател за влијанието на немирите врз функционирањето на градот.
Ќе се претворат ли протестите во поголема политичка криза?
Еди Рама, кој на изборите во 2025 година обезбеди четврти премиерски мандат, сега се соочува со растечко незадоволство што ги обединува студентските барања и пошироките антивладини иницијативи.
Сепак, студентските организации и движењето „Фламинго“ немаат нужно идентични цели. Додека студентите бараат подобри услови за образование и поголеми можности за младите, поширокото протестно движење инсистира на политичка одговорност и оставка на владата.
За Албанија, која води преговори за членство во Европската Унија, начинот на кој институциите ќе одговорат на протестите ќе биде важен тест за демократските стандарди, владеењето на правото и заштитата на граѓанските слободи.
По три дена судири, пожари и приведувања, останува неизвесно дали властите и организаторите ќе најдат простор за дијалог или протестите ќе продолжат да се шират.
