Вештачката интелигенција веќе го менува глобалниот пазар на труд, а Меѓународниот монетарен фонд предупредува дека најголемиот удар може да го почувствуваат младите кои штотуку ја започнуваат својата кариера. Додека развиените економии инвестираат во нови технологии, дигитални вештини и преквалификација, Македонија се соочува со прашањето дали нејзиниот образовен и економски систем доволно брзо се приспособува на промените.
Директорката на ММФ, Кристалина Георгиева, на годишните средби на Фондот и Светската банка во Бангкок предупреди дека вештачката интелигенција може значително да го промени начинот на кој функционира пазарот на труд.
Според претходните проценки на ММФ, околу 40 проценти од работните места во светот се изложени на влијанието на вештачката интелигенција, а во развиените економии тој процент достигнува околу 60 проценти.
Ова не значи дека сите овие работни места ќе исчезнат. Дел од професиите ќе се трансформираат, некои задачи ќе бидат автоматизирани, а новите технологии ќе создадат и дополнителни можности.
Но Фондот предупредува дека ризиците нема да бидат еднакво распределени.
Особено ранливи можат да бидат младите кои бараат прво вработување, бидејќи токму дел од почетните административни, аналитички и технички задачи сè повеќе можат да ги извршуваат системи со вештачка интелигенција.
Светот ги менува работните места, Македонија мора да ги менува вештините
За Македонија, ова предупредување е особено важно поради структурата на домашниот пазар на труд.
Државата со години се обидува да ја намали невработеноста, да го задржи квалификуваниот кадар и да создаде работни места со повисока додадена вредност.
Но новата технолошка револуција носи дополнителен предизвик.
Компаниите сè повеќе ќе бараат работници што умеат да користат дигитални алатки, да анализираат податоци и да се приспособуваат на нови начини на работа.
Тоа не се однесува само на програмерите и информатичките инженери.
Вештачката интелигенција веќе наоѓа примена во сметководството, маркетингот, медиумите, трговијата, финансиските услуги и административните професии.
Поради тоа, клучно прашање е дали образовниот систем произведува кадар подготвен за ваквите промени.
Потребни се не само нови наставни програми, туку и обука на наставниците, модернизација на високото образование и можности за преквалификација на веќе вработените.
Каде се мерливите резултати од владините политики?
Министерствата задолжени за економијата, образованието, трудот и дигиталната трансформација имаат различни надлежности, но технолошките промени бараат координиран одговор.
Владата треба јасно да покаже кои програми се спроведуваат за стекнување дигитални и AI-вештини, колку граѓани ги користат и какви резултати се постигнуваат.
Подеднакво е важно дали малите и средните претпријатија добиваат поддршка за воведување нови технологии и дали домашните компании можат да конкурираат на меѓународните пазари.
Без таква поддршка, постои ризик развиените економии побрзо да ја зголемуваат продуктивноста, додека земјите со послаба технолошка основа дополнително да заостануваат.
ММФ предупредува токму на можноста вештачката интелигенција да ги продлабочи разликите меѓу богатите и посиромашните економии.
За Македонија, тоа значи дека економската политика не може да остане фокусирана само на бројот на отворени работни места.
Подеднакво важни стануваат квалитетот на работните места, продуктивноста и можноста младите да развиваат кариера во професии што ќе имаат иднина.
Ако државата не инвестира навреме во знаење и нови технологии, ризикува да добие генерација млади кои ќе конкурираат за работни места што светската економија веќе почнала да ги менува.
