На 4 октомври 1582 година, жителите на Рим, Шпанија, Португалија и Полска легнаа во своите кревети според јулијанскиот календар, а следното утро се разбудија на 15 октомври. Десет дена едноставно исчезнаа од граѓанската евиденција. Папата Гргур Тринаесетти со булата „Inter gravissimas“ го пресече вековното каснење на времето, исправувајќи ја грешката од десет дена што го оддалечи календарот од сонцето и пролетната рамноденица.
Јулијанскиот календар правеше грешка од еден ден на секои 128 години
Јулиј Цезар во 46 година пред новата ера го воведе календарот што со векови го водеше западниот свет. Тој систем претпоставуваше дека сончевата година трае точно 365 дена и 6 часа.
Реалната астрономска тропска година е пократка. Таа трае приближно 365 дена, 5 часа, 48 минути и 45 секунди. Таа разлика од нешто повеќе од 11 минути годишно изгледаше занемарливо на краток рок.
Сепак, математиката е неумолива. Календарот тивко акумулираше грешка од цел еден ден на секои 128 години. До шеснаесеттиот век, датумите во црковните книги и позициите на сонцето на небото целосно се разминаа. Пролетната рамноденица, која во времето на Никејскиот собор во 325 година паѓаше на 21 март, до 1582 година се помести наназад на 11 март.
Папската була го пресече времето со скок од четврти на петнаесетти октомври
Црквата со децении бараше решение затоа што датумот на Велигден зависи директно од пролетната рамноденица и првата полна месечина по неа. Папата Гргур Тринаесетти на 24 февруари 1582 година ја издаде папската була „Inter gravissimas“.
Документот се потпираше на пресметките на калабрискиот лекар и астроном Алојзиј Лилиј, како и на германскиот математичар и језуит Кристофер Клавиус. Нивниот план содржеше два чекори. Првиот беше хируршки прецизен: да се избришат акумулираните десет дена. Вториот воведе трајна исправка преку ново правило за престапните години.
За да не се наруши црковниот циклус на празници, за преминот беше избран октомври, месец со најмалку задолжителни верски прослави. По четврток, 4 октомври, веднаш следуваше петок, 15 октомври 1582 година. Седмичниот ритам на деновите остана недопрен. Четвртокот продолжи во петок, но датумот скокна за единаесет броеви.
Новото правило за престапни години елиминира три дена на секои четири века
Календарската реформа мораше да спречи повторно таложење на истото доцнење. Јулијанскиот систем сметаше за престапна секоја четврта година без исклучок.
Грегоријанската реформа воведе построг услов за вековните години што завршуваат на две нули. Тие остануваат престапни само доколку нивниот број е целосно делив со 400. Според ова математичко правило, годините 1600 и 2000 беа престапни, додека 1700, 1800 и 1900 имаа само 365 дена. На овој начин беа исфрлени точно три дена на секои четиристотини години, со што грешката се сведе на само еден ден на приближно 3.300 години.
Реформата создаде временски јаз низ европските граници
Католичките монархии веднаш ја спроведоа наредбата од Рим. Шпанија, Португалија и поголемиот дел од италијанските држави се разбудија на 15 октомври според планот. Франција ја примени промената во декември истата година, кога по 9 декември директно следеше 20 декември.
Протестантските и православните земји со векови одбиваа да го прифатат календарот наречен по римскиот папа. Британија и нејзините американски колонии чекаа сè до 1752 година, кога мораа да прескокнат единаесет дена.
Македонската православна црква и денес ги одбележува литургиските празници според стариот јулијански календар. Затоа Божиќ во македонскиот календар паѓа на 7 јануари според граѓанскиот календар, што е всушност 25 декември според јулијанската евиденција. Разликата меѓу двата календара во моментов изнесува 13 дена, а во 2100 година ќе се зголеми на 14 дена, бидејќи таа година нема да биде престапна според грегоријанскиот систем.
