Новата цена на електричната енергија за домаќинствата од 1 јануари 2027 година сè уште се подготвува, а конечниот износ на сметките ќе зависи од повеќе фактори – понудата на Електрани на Северна Македонија (ЕСМ), трошоците за пренос и дистрибуција и одлуката на Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ). Засега нема конечна одлука за поскапување, иако дел од енергетските компании веќе доставиле пресметки за регулираните услуги.
Во пресрет на грејната сезона, неизвесноста околу цената на струјата отвора дополнителни прашања за домашните буџети. Потрошувачката на електрична енергија обично расте во студените месеци, особено кај домаќинствата што се греат со инвертер-клими и други електрични уреди. Тоа значи дека и релативно мала промена на цената може да се одрази врз месечните сметки.
ЕСМ е клучно за новата цена на струјата
Постапката за утврдување на регулираните цени за следниот период веќе е започната. Според информациите објавени на 13 октомври, МЕМО, Електродистрибуција и ЕСМ – Подружница „Енергетика“ доставиле пресметки до РКЕ, додека МЕПСО најавил дека барањето ќе го достави дополнително.
Од доставените пресметки засега не може да се утврди колкава ќе биде конечната промена на сметките за домаќинствата. МЕМО не побарал корекција на цената, а Електродистрибуција сè уште немала финализирано дел од пресметката поврзана со набавката на електрична енергија за покривање на загубите во мрежата.
ЕСМ – Подружница „Енергетика“, која снабдува компании во кругот на Железара, побарала зголемување на цената на својата услуга за речиси 53 проценти, од 0,4 на 0,6 денари за мегават-час. Ова барање се однесува на конкретната услуга, а не на малопродажната цена на струјата за сите домаќинства во земјава.
За граѓаните најважна ќе биде понудата на ЕСМ за електричната енергија што ја произведува и ја продава на универзалниот снабдувач ЕВН Хоме. Според објавените информации, сегашната цена изнесува 65 евра за мегават-час, а новата понуда се очекува до крајот на ноември.
Премиерот Христијан Мицкоски претходно изјавуваше дека Владата се обидува цената да остане непроменета или да се намали. Тоа засега е најавена цел, а не конечна одлука.
Од што ќе зависи конечната сметка?
Цената што ја плаќа едно домаќинство не зависи само од тоа колку чини производството или набавката на електричната енергија. Во конечната сметка влегуваат и регулираните трошоци за пренос и дистрибуција, како и други тарифни ставки и даночни давачки.
РКЕ ги утврдува регулираните цени за енергетските дејности во рамките на своите надлежности. При пресметките се разгледуваат трошоците на операторите, потребите за одржување и инвестиции во мрежата, загубите на електрична енергија и другите признати трошоци.
Важни се и состојбите на енергетските пазари. Според информациите објавени на 13 октомври, цената на електричната енергија на европските берзи надминувала 200 евра за мегават-час, додека природниот гас достигнал цена од околу 86 евра за мегават-час.
Сепак, повисоките берзански цени не значат автоматски дека домаќинствата ќе плаќаат поскапа струја во иста мера. Врз конечната цена влијаат домашното производство, договорената цена на ЕСМ, регулираните трошоци и одлуките на надлежните институции.
Блок-тарифите: Зошто некои домаќинства плаќаат повеќе?
Дури и ако цената на електричната енергија остане непроменета, сметките можат значително да се разликуваат во зависност од потрошувачката. Кај домаќинствата со двотарифно броило, потрошувачката во високата тарифа е поделена на четири блока, со различна цена за секој блок, додека за ниската тарифа важи посебна цена.
Според тарифникот наведен во објавата, за 2026 година цените на активната електрична енергија во високата тарифа се:
- Прв блок: 4,7074 денари за киловат-час.
- Втор блок: 5,8976 денари за киловат-час.
- Трет блок: 7,8537 денари за киловат-час.
- Четврт блок: 19,1904 денари за киловат-час.
- Ниска тарифа: 2,1893 денари за киловат-час.
Овие износи се однесуваат на тарифните ставки за активната електрична енергија, а не на целосната сметка со сите дополнителни ставки.
Тоа значи дека домаќинство што троши повеќе електрична енергија во високата тарифа може да има повисок трошок од домаќинство со помала потрошувачка, дури и кога двете користат ист тарифен систем. Затоа, за да се разбере зошто сметката е повисока, не е доволно да се провери само цената по киловат-час – важни се и количината и времето на потрошувачката.
РКЕ претходно најави анализа на блок-тарифите и на можноста за дополнителни часови со евтина струја, вклучително и во сабота. До почетокот на октомври анализата сè уште не била завршена, а конечна одлука немало. Поради тоа, евентуалната промена на времетраењето на евтината тарифа не треба да се смета за веќе договорена мерка.
Колку ќе чини греењето оваа зима?
За домаќинствата што се греат на струја, конечната сметка ќе зависи и од потрошувачката. Инвертер-климите, електричните радијатори и другите грејни уреди немаат иста потрошувачка, а таа зависи од изолацијата, големината на просторијата, надворешната температура и времетраењето на греењето.
Без конкретни податоци за потрошувачката и без конечна одлука за тарифите, не може веродостојно да се пресмета колку денари повеќе би плаќало едно просечно семејство. Прецизна споредба ќе биде можна кога ќе бидат познати новите цени и ќе се споредат сметки со иста потрошувачка.
Домаќинствата можат да ги ограничат трошоците со рационално користење на греењето, редовно одржување на уредите, подобрување на изолацијата и префрлање на дел од потрошувачката во часовите со ниска тарифа, кога тоа е практично возможно. Сепак, овие мерки не ја заменуваат потребата од транспарентна регулаторна постапка и јасно објаснување на новите цени.
Кога ќе се знае дали струјата ќе поскапи?
До донесувањето на конечната одлука, клучните прашања остануваат колкава цена ќе понуди ЕСМ, дали ќе има промени кај трошоците за пренос и дистрибуција и дали РКЕ ќе ги измени блок-тарифите или распоредот на евтината струја.
Одговорите ќе покажат дали сметките од јануари 2027 година ќе останат на приближно исто ниво или домаќинствата ќе се соочат со дополнителен трошок токму во периодот кога потрошувачката на енергија расте.
