Банките во САД и Европа се соочуваат со нов вид ризик – вештачката интелигенција (ВИ). Регулаторите ја засилуваат контролата врз употребата на напредните ВИ-системи поради стравувањата дека автономните технологии и сè пософистицираните сајбернапади би можеле да го нарушат банкарското работење, платниот промет и стабилноста на финансискиот систем, објавува „Ројтерс“.

Вештачката интелигенција им овозможува на банките побрзо да обработуваат податоци, да ги унапредуваат услугите и да откриваат измами. Но, истовремено отвора и нови ризици што финансискиот сектор сè уште не ги разбира целосно, особено кога станува збор за системи што можат самостојно да извршуваат задачи.

Според информациите објавени од „Ројтерс“, американските и европските регулатори започнале детални проверки за тоа како банките ги користат најнапредните ВИ-модели и колку се подготвени да реагираат доколку технологијата предизвика проблеми.

Особена загриженост предизвикува таканаречената агентска вештачка интелигенција – системи што можат самостојно да планираат и извршуваат задачи, без постојано човечко насочување.

Регулаторите проверуваат дали банките можат да ја исклучат ВИ

Американските институции, меѓу кои Федералните резерви (ФЕД), Канцеларијата на контролорот на валутата (ОЦЦ) и Федералната корпорација за осигурување на депозитите (ФДИК), бараат повеќе информации од банките за нивната употреба на вештачката интелигенција.

Регулаторите сакаат да утврдат кој ги контролира одлуките на автономните ВИ-системи, како се следи нивното работење и дали банките можат веднаш да ги исклучат доколку се појави проблем. Внимание се посветува и на зависноста од надворешни технолошки компании, како и на користењето технологии развиени во други земји.

Засега нема нови задолжителни правила, но засилените проверки покажуваат дека финансиските институции ќе мора да докажат дека имаат соодветна контрола врз технологијата што ја користат.

Европа се подготвува за најлошото сценарио

Европските регулатори се фокусираат и на тоа како банките би можеле да го обноват работењето по голем сајбернапад. Европската централна банка (ЕЦБ) и Банката на Англија бараат од финансиските институции да ги подобрат плановите за продолжување на работењето во кризна ситуација.

Една од можностите е развој на независни резервни системи, познати како „bare metal recovery“. Тие овозможуваат повторно активирање на клучните функции дури и ако главната ИТ-инфраструктура е компромитирана.

Според објавените информации, ЕЦБ побарала од банките до крајот на октомври 2026 година да подготват планови за справување со сајберзакани што ја користат вештачката интелигенција. Податоците на ЕЦБ, наведени во извештајот, покажуваат дека повеќе од 85 проценти од големите банки под нејзин надзор веќе користат некаква форма на ВИ-технологија.

Предупредувања за можен сериозен удар во следните шест месеци

Дополнителна загриженост предизвикала проценката на висок претставник на голема европска банка дека вештачката интелигенција би можела да предизвика сериозни проблеми во банкарскиот сектор и на финансиските пазари во следните шест месеци.

Станува збор за проценка на банкарски менаџер, а не за официјална прогноза. Сепак, таа укажува на растечката загриженост во финансискиот сектор поради можноста напредните системи да ги забрзаат и усложнат сајбернападите.

ВИ може да открива безбедносни слабости и да автоматизира сложени операции. Но, истите способности можат да ги искористат и сајберкриминалците за да пронајдат пропусти, да ги автоматизираат нападите и да предизвикаат поголема штета за пократко време.

Најголемиот ризик е губењето контрола врз системите

Експертите предупредуваат дека проблемот не е само во можноста да се случи напад, туку и во тоа дали банките ќе можат навреме да го ограничат и да ги обноват системите.

При традиционален сајбернапад, финансиските институции можат да го изолираат погодениот дел од инфраструктурата и да ги обноват податоците од резервни копии. Но, ако нападите станат побрзи и посложени со помош на напредна ВИ, одговорот може да биде потежок.

Дополнителен ризик претставува фактот што повеќе банки можат да користат исти ВИ-модели, облачни услуги или технолошки добавувачи. Ако дојде до сериозен инцидент кај заеднички добавувач или во широко користен систем, последиците би можеле истовремено да погодат повеќе финансиски институции.

На оваа опасност предупредува и Одборот за финансиска стабилност (ФСБ), кој оценува дека вештачката интелигенција може значително да ја промени брзината и обемот на сајбернападите.

Банките ќе мора да вложуваат повеќе во безбедноста

Развојот на вештачката интелигенција носи и дополнителни трошоци за финансискиот сектор. Банките веќе инвестираат во автоматизација, анализа на податоци, дигитални услуги и спречување измами, но истовремено ќе мора да издвојуваат повеќе средства за заштита од новите технолошки ризици.

Меѓу приоритетите се сајбербезбедноста, резервните системи, контролата на алгоритмите и обуката на вработените. Целта е проблемите да се откриваат навреме, а работењето да може да продолжи и во случај на сериозен технички или безбедносен инцидент.

Посебен предизвик е зависноста од големите технолошки компании. Банките што се потпираат на еден добавувач на ВИ или облачни услуги може да се соочат со сериозни прекини ако тој систем престане да функционира. Затоа, покрај новите технологии, клучни стануваат и резервните решенија, плановите за кризно работење и можноста брзо да се премине на алтернативни системи.

Што значи ова за банките во Северна Македонија?

Иако актуелните проверки се насочени кон САД, Велика Британија и еврозоната, нивните последици би можеле да се почувствуваат и во регионот. Банките во Северна Македонија и другите земји од регионот се поврзани со меѓународни банкарски групации, па промените во управувањето со технолошките ризици може да влијаат и врз нивните политики и безбедносни стандарди.

За клиентите, најважно е дигиталните банкарски услуги да останат достапни и безбедни, а личните и финансиските податоци да бидат заштитени. За банките, предизвикот е да најдат рамнотежа меѓу брзиот технолошки развој и контролата на ризиците што ги носи.

Вештачката интелигенција може да биде голема предност за банкарството, но без соодветни заштитни механизми може да стане и извор на финансиска нестабилност. Затоа регулаторите се обидуваат да ги подготват институциите пред да се случи сериозен инцидент, наместо да реагираат дури откако ќе бидат погодени банките и нивните клиенти.